เพลงชาติไทยมีประวัติศาสตร์อันยาวนานมาตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พ.ศ. 2414 ซึ่งมีชาวอังกฤษ 2 คนนำเพลง God Save the Queen  มาใช้ในกองทัพทหารของไทย และมีการใส่เนื้อร้องภาษาไทยเข้าไป เรียกว่าเพลง “จอมราชจงเจริญ”
“ความสุขสมบัติทั้งบริวาร เจริญพละ ปฏิภาณผ่องแผ้ว
จงยืนพระชน…มาน นับรอบร้อย แฮ
มีพระเกียรติเพริศแพร้ว เล่ห์ เพี้ยง จันทร”

เนื่องจากยุคนั้น เพลงชาติและเพลงที่ใช้สำหรับการรับเสด็จเป็นเพลงเดียวกัน  จึงทำให้บางครั้งอาจบอกได้ไม่เต็มปากว่า นี่คือเพลงชาติไทยเพลงแรก แต่ก็ถูกจารึกไว้ในฐานะ เพลงชาติไทยฉบับแรกที่คนไม่ค่อยนิยม

มาถึงอีกยุคหนึ่งคือ สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ปรารภให้แต่งเพลงชาติขึ้น หลังจากถูกทักท้วงเมื่อครั้งเสด็จประพาสสิงคโปร์ว่า เราไม่ได้เป็นเมืองขึ้นอังกฤษ เพราะเหตุใดจึงให้บรรเลงเพลง  God Save the Queen เมื่อรับเสด็จ เพลงชาติไทยฉบับที่ 2-4 จึงเกิดขึ้นมา ในลักษณะเป็นทั้งเพลงชาติและเพลงสรรเสริญพระบารมีพระเจ้าอยู่หัวไปในตัว

เพลงชาติไทยฉบับแรก

เพลงชาติไทยที่นับว่า เป็นเพลงเฉพาะชาติไทยนั้น เกิดขึ้นในช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครอง จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย ผู้มีอำนาจในขณะนั้นจึงเห็นควรให้มีการเปลี่ยนแปลงเอกลักษณ์ที่เกี่ยวเนื่องกับพระมหากษัตริย์ทั้งหมด ไม่เว้นแม้แต่เพลงชาติที่ใช้คาบเกี่ยวกับเพลงรับเสด็จ จะว่าไป หากจะพูดถึงเพลงชาติที่เป็นเฉพาะเพลงชาติจริงๆ จึงอยู่ที่เพลงชาติฉบับที่ 5 ฉบับที่มีการบันทึกประวัติศาสตร์ไว้คลุมเคลือว่า “เพลงชาติฉบับที่ห้า” เป็นฉบับซึ่งเริ่มมีในช่วงการปฏิวัติการปกครองพ.ศ.2475 แต่ยังไม่สมบูรณ์มาก นักประพันธ์ทำนองโดยพระเจนดุริยางค์และคำร้องฉบับแรกประพันธ์โดย “ขุนวิจิตรมาตรา(สง่า กาญจนาคพันธุ์)” โดยมีคำร้อง 2 บท ด้วยกัน ใช้ในระหว่างพ.ศ.2475-2477  ถึงจะใช้ในช่วงสั้นๆ แต่คงถือว่า นี่คือเพลงชาติไทยฉบับแรกที่เป็นเพลงชาติไทยจริงๆ

เจาะลึกผู้ให้กำเนิดเพลงชาติไทยคนแรก

เพื่อตอบโจทย์ทั้งสองได้ จะขอกล่าวถึงความเป็นมาของผู้ให้กำเนิดเพลงชาติไทยทั้งสองลักษณะคือ

  1. เพลงชาติไทยที่ยังคงใช้ร่วมกับเพลงสรรเสริญ “จอมราชจงเจริญ” แต่งโดย พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)
  2. เพลงชาติไทยเพลงแรกที่เป็นเพลงชาติที่อิสระจาะเพลงสรรเสริญพระบารมี แต่งโดย ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธ์) ให้ทำนองโดย พระเจนดุริยางค์

พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)

พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) เป็นชาวฉะเชิงเทรา มีชีวิตอยู่ในช่วง (5 กรกฎาคม พ.ศ. 2365-16 ตุลาคม พ.ศ. 2434) ท่านได้รับสมญานามว่า เป็นศาลฎีกาภาษาไทย มีผลงานสำคัญในด้านการตรวจงานวรรณกรรมชิ้นสำคัญๆ ของไทยจำนวนมาก ท่านเป็นผู้แรกที่ให้เนื้อร้องภาษาไทยแก่เพลงชาติไทยฉบับแรกที่อาศัยทำนองเพลง God Save the Queen  แต่เนื่องจากเป็นเพลงที่ไม่ได้รับความนิยมเพราะยังใหม่เกินไปสำหรับคนไทย ชื่อเสียงของท่านในเรื่องนี้จึงพลอยถูกมองข้ามไปด้วย

ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธ์) และพระเจนดุริยางค์

พระเจนดุริยางค์ เป็นผู้ให้ทำนองเพลงชาติไทยตั้งแต่ฉบับที่ 5 แม้ว่าจุดเริ่มต้นจะเกิดจากความไม่เต็มใจที่จะทำตามคำสั่งของผู้มีอำนาจในยุคหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบประชาธิปไตย แต่ทำนองเพลงชาติไทยที่เป็นฝีมือของท่านก็ถูกใช้มาจนถึงทุกวันนี้ นับเป็นหนึ่งในผู้มีคุณูปการต่อชาติท่านหนึ่งทีเดียว

ส่วนขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธ์) ผู้ประพันธ์เพลงชาติไทยยุคเปลี่ยนแปลงการปกครองนี้ก็เช่นเดียวกัน เริ่มต้นเป็นการทำตามคำขอแบบไม่เต็มใจเหมือนพระเจนดุริยางค์ แต่มีจุดเปลี่ยนที่แตกต่างจากพระเจนดุริยางค์คือ เพลงชาติไทยฉบับแรกที่ท่านแต่งขึ้นนั้น กลายเป็นประวัติศาสตร์ที่ถูกจารึกไว้ ในฐานะเป็นเพลงชาติฉบับต้องห้าม แล้วมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่ถึง 3 ปี เป็นเพลงชาติที่มีคำว่า “ยึดอำนาจ” ทำให้ไม่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจากรัฐบาล กลายเป็นหัวข้อหนึ่งในการประชุมของรัฐบาล และมีมติเห็นชอบเป็นลายลักษณ์อักษรว่า ไม่อนุญาตให้นักเรียนร้องเพลงชาติฉบับนี้ในโรงเรียน

เพลงชาติฉบับต้องห้าม กลายเป็นประวัติศาสตร์จำยอม ที่บางคนทำให้เลือนหายไปจากความทรงจำโดยการไม่กล่าวถึงเมื่อพูดถึงเพลงชาติไทย ขณะที่บางคนอยากจะบันทึกเอาไว้ จึงกล่าวถึงในฐานะเป็น เพลงชาติฉบับต้องห้าม

บทความและข้อมูลลิขสิทธิ์โดย เพลงชาติไทย โดยเพลงชาติ.com

ลิงข้อมูลเพิ่มเติมสำหรับเพลงชาติไทย

Wikipedia – เพลงชาติไทย

Wikisource – เพลงชาติไทย